Het Nicolai Ensemble

Een blik in de geschiedenis

Rudolf Oosterdijk, voorzitter

De Dorpskerk in Haren mag trots zijn op een fraai instrument: het door Antoni Hinsz in 1770 gebouwde orgel, vermoedelijk als opvolger van een al ouder instrument. Terwijl in de meeste Dorpskerken de gemeente eeuwen lang zonder begeleiding en onder leiding van de voorzanger zong, had Haren dus al in de 18de eeuw, misschien zelfs al in de 17de, een heus orgel. We mogen dus spreken van een bijzondere muzikale traditie. Het door Hinsz gebouwde orgel was aan het einde van het vorige millenium hard aan restauratie toe. Door de kerkvoogdij van de Hervormde Gemeente Haren-Onnen werden daartoe stappen ondernomen. Een kleine orgelcommissie legde werkbezoeken af aan een aantal Hinszorgels in het noorden van het land om de originele ‘Hinszklank’ te vinden. Uiteraard maakte Jelke Hamersma, toen een van de twee organisten van de Dorpskerk, deel uit van die commissie. Ondergetekende mocht als predikant en als orgelliefhebber ook zitting nemen. Tijdens een van die werkbezoeken kwam het idee om de muzikale traditie in de Dorpskerk te verbreden ter sprake. Wat zou het mooi zijn, als straks de Dorpskerk niet alleen vanwege haar orgel maar ook vanwege meer muzikale activiteiten ‘een plek op de kaart’ zou krijgen! Wat heb je daar voor nodig? Een koor, eventueel een instrumentaal ensemble, dat regelmatig in de kerkdienst maar ook daarbuiten kerkmuziek ten gehore brengt. Of het idee kans van slagen zou hebben, wisten we niet, maar we wilden een poging wagen. Die ‘we’ waren Jelke Hamersma, Martin Sprenger – amateurzanger en veelgevraagd solist – en ik.

Een oproep in het kerkblad deed op een zaterdagmorgen in februari 1999 ruim 30 zanglustigen bij elkaar komen. Het doel was het in een kerkdienst uitvoeren van een Bachcantate. Het projectkoor – dat was de aanduiding die we aanvankelijk gebruikten – bleek een ware uitdaging voor de dirigent. Sommige zangers, ongeoefend, waren gekomen vanwege de kans om eens een stuk van Bach te zingen. Anderen hadden scholing gehad en een boel koorervaring achter de rug en wisten vrij nauwkeurig waar zij aan begonnen. Een paar maanden lang werd er gerepeteerd op zaterdagmorgen in een steenkoude kerk met de cantate Aus tiefer Not (BWV 38). Er werden instrumentalisten ingehuurd en op 3 april 1999 was het zover: in de Paaswake (de avonddienst voor Paasmorgen) werd de cantate uitgevoerd. Aan het muzikale niveau viel nog een en ander te verbeteren, maar het enthousiasme maakte veel goed. Zowel in het koor als in de gemeente wilde men dit initiatief een vervolg geven.
Eind 1999, begin 2000 werd besloten het projectkoor om te zetten in een staand koor met een naam, een bestuur en een officiële doelstelling. De naam was aanvankelijk ‘Nicolai Consort’ maar werd later ‘Nicolai Ensemble’. De keuze voor ‘consort’ en ‘ensemble’ wees erop dat het ideaal was om incidenteel het koor uit te breiden met instrumentalisten. De directie kwam, uiteraard, in handen van Jelke Hamersma. Het eerste bestuur bestond uit Ans Engwerda, secretaris, Cees Poelman, penningmeester, Martin Sprenger, lid, en Rudolf Oosterdijk, voorzitter. De doelstelling werd verpakt in de formule ‘verbonden aan de Nicolai- of Dorpskerk’. Het koor wilde geen Christelijke zangvereniging, met alle voorwaarden en rituelen die daarbij horen, zijn. Het koor situeerde zichzelf welbewust in de Dorpskerk: daar zou het in de eredienst en in concertvorm – bij voorkeur als ‘avondmuziek’ aangeduid – kerkmuziek ten gehore brengen. Van meet af aan werden incidentele afwijkingen van deze regel inbegrepen. Het koor zou ook wel eens een wereldlijk stuk kunnen zingen en zich ook wel eens kunnen laten horen op een andere locatie van de Dorpskerk. De Hervormde Gemeente steunde het initiatief uitdrukkelijk. De kerk werd als repetitieruimte zonder kosten ter beschikking gesteld. De eerste jaren keerde de Kerkvoogdij ook nog een niet onaanzienlijke subsidie uit. Er werd afgesproken dat het Nicolai als tegenprestatie 2, liefst 3 keer per jaar in de eredienst in de Dorpskerk zou zingen. Daarbij werd ook uitdrukkelijk de mogelijkheid van een muzikale vesper, op de zondagmiddag dus, genoemd.

Nu, in 2017, constateren we dat het Nicolai Ensemble, als we het voorzichtige begin van het projectkoor meerekenen, 18 jaar bestaat. Er is veel veranderd in het koor. Verschillende zangers hebben het koor in de loop der jaren verlaten, zodat er nog maar enkele van het eerste uur zijn. Andere zangers zijn voor hen in de plaats gekomen. Zong het koor aanvankelijk vooral Bachcantates, later werd het repertoire verbreed. In 2013 heeft het Nicolai een groot project samen met het Winschoter koor Arti Vocali gedaan: de uitvoering van Handels Messiah op twee locaties onder leiding van dirigent Bram van der Beek. Een belangrijke verandering was het vertrek van Jelke Hamersma in 2014. Het koor heeft een enorm stuk muzikale vorming aan hem te danken. Na een kleine twee jaar onder Vincent Hensen te hebben gezongen, staat het koor nu onder de directie van Jan Harryvan, de huidige hoofdorganist van de Dorpskerk. Ook zakelijk is een en ander veranderd. Het Nicolai werd ingeschreven bij de Kamer van Koophandel en werd lid van de Christelijke Zangersbond. Penningmeesterschap en boekhouding werden gescheiden. Er kwamen bij de notaris gedeponeerde statuten en in samenhang daarmee kregen de ledenvergaderingen een formeler karakter. De subsidie van de Hervormde Gemeente werd gestopt. Het koor werd geacht ‘volwassen’ genoeg te zijn om voor zijn eigen financiering te zorgen. Ondersteuning vanuit de kerkelijke gemeente bleef. Voor concerten betaalt het Nicolai slechts een kleine bijdrage in de kosten van het gebouw. Het koor gebruikt nog steeds de kerk om niet voor de repetities. De ‘tweesporenkoers’ van het koor is gebleven: kerkmuziek zingen ten behoeve van de eredienst – nu vaak maar 2 in plaats van 3 keer per jaar – en ter uitvoering in of of 2 jaarlijkse concerten. De Hervormde Gemeente Haren-Onnen is bezig met de aanschaf van een zogenaamd kistorgel. De begeleiding van het koor en de vorming van een instrumentaal ensemble zou daardoor een stuk makkelijker kunnen worden. Er klinkt dus muziek, ook in de toekomst in de Dorpskerk!